TEKSTEN
Bewust kinderloos
Booming business!
Steeds meer vrouwen kiezen er bewust voor om kinderloos te blijven. De voornaamste reden: gewoon, omdat het kan. En dat hebben bedrijven inmiddels ook door, want de babyloze lifestyle is booming business.
De cijfers liegen er niet om: in 2023 daalde het geboortecijfer in Nederland naar het laagste niveau ooit gemeten. Gemiddeld kreeg een vrouw ‘slechts’ 1,49 kinderen, laten recente gegevens van het CBS zien. Dat is een historisch dieptepunt; in de jaren zeventig waren dat er nog ruim tweeënhalf. Ook opvallend: steeds meer mensen stellen het ouderschap uit of besluiten er helemaal niet aan te beginnen, en in de leeftijdsgroep van 30 tot 40 jaar neemt het aantal kinderlozen sneller toe dan ooit.
Waar de overheid vooral beren op de weg ziet over die daling, zien bedrijven juist kansen. Jonge volwassenen zonder kinderen hebben het prima naar hun zin: een stabiele relatie, ruimte voor werk, reizen of rust wegen voor velen zwaarder dan het ouderschap. En die verschuivende prioriteiten veroorzaken niet alleen sociale en demografische veranderingen, maar ook commerciële.
Vastgeroeste verwachtingen
De redenen om bewust kinderloos te blijven lopen uiteen, maar één ding is duidelijk: het is zelden een impulsieve keuze. Sommigen willen zich concentreren op hun carrière, anderen willen de vrijheid om te reizen of gewoon uitslapen op zaterdagochtenden zonder verplichtingen. Ook praktische factoren spelen mee: met torenhoge woonlasten, dure opvang en onzekere kansen op een baan is een gezin starten niet alleen een emotionele, maar vooral een financiële beslissing.
“Het voelt onverantwoord om een kind op de wereld te zetten als je niet eens weet of je zelf een betaalbaar huis kunt vinden”, is een veelgehoord argument. Voor anderen wegen zorgen over het milieu, de klimaatcrisis en de staat van de wereld mee. Wat de reden ook is: steeds meer bewust niet-moeders kiezen voor autonomie boven vastgeroeste verwachtingen. Zo ook Lot (36): “Ik mis precies niets. Mijn leven is compleet zonder kinderen - gewoon op een andere manier dan mensen gewend zijn.”
Nog steeds een taboe
Toch blijft het taboe groot. Wie bewust kinderloos is, stuit nog vaak op onbegrip. Lot weet daar alles van: “Je wordt al snel als egoïstisch gezien.” Of, zoals Fiona Fortuin in haar onlangs verschenen boek ‘Niet moeder’ de vinger op een andere zere plek weet te leggen: vrouwen zonder kinderen krijgen volgens haar nog steeds “ongevraagd het embleem ‘zielig’ of ‘daar zal wel iets mee aan de hand zijn’ opgeplakt. Niet voldoen aan het ideaal laat je schuldig voelen, minder volledig, juist omdat het ideaal zo diep verankerd is.”
Dat diepgewortelde ideaal duikt overal op - ook in populaire cultuur. Fiona: “In seizoen 2024 van B&B Vol Liefde snoert deelnemer Malgosia andere deelnemer Joyce abrupt de mond wanneer die zegt bewust geen kinderen te hebben. ‘De onvoorwaardelijke liefde die je van een kind krijgt, kun je niet verwoorden als je die niet kent. Je moet ze eerst maken, je moet ze negen maanden dragen en dan moet je bevallen en dan moet je ze nog grootbrengen en dán kunnen we in discussie.’ Zo’n opmerking komt niet uit het niets. Joyce heeft haar baarmoeder, de kern van wie ze is, niet gebruikt, en dus mag ze niet meedoen aan het volwassen leven. Dat is wat we elkaar voortdurend lijken wijs te maken.”
#childfreebychoice
Toch vormen vrouwen zonder kinderen een enorme groep. Fiona: “Eén op de vijf vrouwen in Nederland heeft geen kind en dat is behoorlijk veel. En toch hoor je weinig van ze op de werkvloer, in het publieke debat of in de politiek, en zelfs met vrienden en familie gaat het bijna nooit over wat er níét is, terwijl dat toch voor een groot deel meebepaalt wie we zijn.” Lot ziet ook een kanteling: “Ik hoor steeds vaker dat geen kinderen willen helemaal niet raar is, ondanks de bestaande normen. Het taboe is nog niet verdwenen, maar wel aan het schuiven.”
Online groeit de zichtbaarheid ook hard. Op social media, in blogs en podcasts delen steeds meer vrouwen hun ervaringen, waardoor een community ontstaat waarin bewust kinderloos zijn geen uitzondering meer is. Waar generaties lang het gezinsleven de norm was, is kindvrij zijn anno nu een serieuze lifestyle - en dus een markt.
Vrijheid, luxe en comfort
Want de consument zonder kinderen is economisch goud waard. Niet vreemd: hun budget gaat niet op aan opvang, schoolgeld of sportclubs, maar aan reizen, ervaringen en persoonlijke luxe. Merken spelen daar gretig op in: adults only-resorts schieten uit de grond, woningontwikkelaars experimenteren met compacte appartementen met gedeelde tuinen, dakterrassen en werkplekken. Grootschalig, betaalbaar aanbod dat écht aansluit bij stellen en singles zonder kinderen is alleen nog wel steeds schaars, maar de goede bedoelingen zijn er. Ook supermarkten, cosmeticalijnen en lifestylemerken omarmen de ‘kindvrije lifestyle’ steeds vaker in hun campagnes.
Zo waren wellnessreizen in 2023 goed voor 1,04 miljard trips wereldwijd, volgens Global Market Insights (2024). Reizigers zonder kinderen geven gemiddeld meer uit en kiezen sneller voor luxe en comfort. Voor lifestyle-, hospitality- en beautymerken is dit allang geen niche meer, maar een groeiende doelgroep die precies weet waar ze hun geld aan wil uitgeven.
Lot: “Bedrijven weten dat wij tijd, geld en vrijheid hebben. Dat is nu eenmaal onze levensstijl. Van stedentrips naar Dubai tot drie massages per maand: ze weten precies dat wij investeren in exclusieve ervaringen en dure spullen die je als moeder niet zo snel zou kopen wanneer er een driejarige rondloopt met vieze choco-vingers of Lego-stenen die door de kamer vliegen.”
Buitengesloten en achtergesteld
Maar dat bedrijven de kinderloze consument ineens massaal omarmen, betekent niet dat deze groep er overál toe doet. Singles en stellen zonder kinderen blijven op veel vlakken juist achter. Belastingvoordelen, toeslagen en subsidies zijn vooral op gezinnen gericht, vrijgezellen betalen hogere verzekeringspremies en veel zorg- en pensioenregelingen gaan nog steeds uit van ‘kinderen die mantelzorgen’.
Ook op de werkvloer gaat het nog niet helemaal goed: late diensten en extra taken worden sneller naar hen doorgeschoven, simpelweg omdat ze “toch geen oppas hoeven te regelen”. En zelfs in beleid en onderzoeken worden singles en kinderloze stellen vaak op één vage restgroep gegooid, waardoor hun wensen amper worden meegenomen.
Niet 100% gewaardeerd
Fiona: “Het platform We Are Childfree deed onderzoek naar de ervaringen van vrouwen zonder kinderen op de werkvloer. Van de ondervraagde vrouwen gaf driekwart aan dat ze anders worden behandeld en 60 procent ervaart spanning met collega’s of het bedrijf. Niet-moeders voelen zich onevenredig belast: ze nemen vaker werk over van collega’s met gezinnen en worden bij verlofkeuzes vaak achtergesteld. Hun tijd lijkt minder waardevol gevonden te worden.”
“Een vriendin van me werkt bij een bedrijf dat met de beste bedoelingen discrimineert. Werknemers met kinderen mogen daar voor hetzelfde salaris vier uur minder werken, zolang ze in noodgevallen beschikbaar zijn. Dit klinkt als een flexibele en gezinsvriendelijke regeling, maar de praktijk is wrang. Het werk dat deze ouders niet doen, belandt op het bord van collega’s zonder kinderen. Mijn vriendin, geen kinderen, is degene die de gaten opvult. Ze blijft vaak als laatste op kantoor en werkt regelmatig over. Zónder compensatie.”
Double Income, No Kids
Lot vat het probleem verder samen: “En probeer als kinderloze maar eens een betaalbare woning te vinden die níét voor gezinnen is bedoeld. Ik wil ook gewoon een huis.” Ze staat daarin niet alleen. Onder 30-jarigen zijn de cijfers over woningbezit dramatisch: niet-traditionele huishoudens, zoals bewust kinderloze stellen, hebben simpelweg minder kansen. Volgens het CBS gaat het om ongeveer 2,4 miljoen Nederlandse huishoudens die met twee inkomens alsnog geen woning kunnen vinden.
Wat ze wél hebben: vrijheid en koopkracht. Daarmee vormen de zogeheten DINKs (Double Income, No Kids) een snelgroeiende, zichtbare doelgroep binnen de ‘No Kids Economy’. Ze besteden hun geld anders dan eerdere generaties en hebben meer ruimte voor reizen, luxe en persoonlijke keuzes. En opvallend vaak: voor hun ‘fur babies’.
Volwaardige gezinsleden
Van Karl Lagerfelds celebrity-cat Choupette die miljoenen erfde van de modekoning tot Lots teckel Louis: voor veel kinderlozen zijn huisdieren volwaardige gezinsleden. De ‘pet economy’ groeit dan ook explosief: van extravagant luxe 5-sterren hondenpensions en gepersonaliseerde gouden halsbanden tot glutenvrije konijnensnacks die het geld zonder moeite meer dan waard zijn.
Lot lacht: “Mensen zeggen weleens voor de grap dat mijn hond m’n kind is, en dat is gewoon 100 procent waar. Ik heb nog nooit een babybuggy nodig gehad, maar wél een designer dog draagtas van Gucci. En daar schaam ik me allang niet meer voor.”
Het boek Niet moeder, Leven zonder kinderen in een wereld vol verwachtingen van Fiona Fortuin is verkrijgbaar via uitgeverijtenhave.nl